Stichting Rietveldprijs – 25 jarig jubileum

Stichting Rietveldprijs bestaat 25 jaar. Met de uitreiking van de prijs in 1991 werd de eerste steen gelegd voor een traditie waarin de bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit van de stad Utrecht worden geanalyseerd, gefotografeerd en becommentarieerd. De dertien publicaties die de Stichting Rietveldprijs in de afgelopen 25 jaar het licht heeft laten zien, geven een onderbouwd betoog over die kwaliteit en inzicht in de recente geschiedenis van een zich snel ontwikkelende stad.  De toekomst zal uitwijzen of Utrecht tijdens de grote schaalsprong waar we nu midden inzitten, haar unieke kwaliteiten kan behouden en vooral nieuwe kwaliteiten kan toevoegen. De Stichting Rietveldprijs is vastbesloten daar ook de komende 25 jaar aandacht aan te geven en aandacht voor te vragen.

De staat van de Utrechtse architectuur en stedenbouw was deplorabel in 1990. Na de bouw van Hoog Catharijne en de vastgoedcrisis van de jaren tachtig leek de energie en het enthousiasme te ontbreken voor het bouwen aan een betere stad. Dit gemis was aanleiding voor een initiatief van ‘bezorgde burgers’ met een warm hart voor de stad. Met de instelling van de tweejaarlijkse Rietveldprijs wilden zij niet alleen het debat over de ruimtelijke kwaliteit aanjagen, maar ook de bijzondere bijdragen daaraan eren.

In 1991 werd de Rietveldprijs voor het eerst uitgereikt. Prijswinnaar was de architect Abel Cahen voor zijn Instituut voor Psychiatrische Dagbehandeling, een transformatie van bestaande gebouwen achter de historische gevels van de Oudegracht die zich daardoor grotendeels aan het zicht onttrekt. De parels van de stad zijn niet zelden gelegen in de binnenterreinen. Dat geldt ook voor de prijswinnaar van 1995, het woonhuis van Mart van Schijndel. Een hoogtepunt in de traditie waaraan Gerrit Rietveld zo’n belangrijke aan leverde, maar weggestopt in de monumentale omgeving van het Pieterskerkhof.  Wel zichtbaar, maar onopvallend door de perfecte inpassing in de bestaande stad is het werk van Jacco de Vries die met het Centrum voor Verslavingszorg in de ABC-straat in 2013 de prijs won. Het is niet voor niets dat de fotografie een belangrijke plek heeft in de publicaties die de Stichting Rietveldprijs bij elke uitreiking uitbrengt.

Rietveldprijs_Linkedin

De afgelopen 25 jaar was echter ook de periode van de (grote) uitbreidingen van de stad die vaak kritiek opriepen maar ook bijzondere elementen bevatten die door de jury tot winnaar werden uitgeroepen. Theo Bosch won met zijn woningbouwproject in Voordorp de prijs in 1993, Ton Venhoeven met zijn Forum ’t Zand in Leidsche Rijn in 2007, de bureaus Wissink en West8 voor het Stedenbouwkundig en Omgevingsplan Papendorp in 2009 en Gent en Monk voor Creative Valley in Papendorp in 201. Ook onder de genomineerden zijn veel projecten te vinden in de toevoegingen aan de stad. De juryrapporten getuigen van de bijzondere kwaliteit die hier is gerealiseerd. Die kwaliteiten worden wel herkend door de bewoners en gebruikers van deze gebieden, maar veel minder door het Utrechtse publiek, om de eenvoudige reden dat men zelden deze plekken bezoekt en ze daarmee opnieuw relatief onzichtbaar blijven. De Rietveldprijs voorkomt dat deze projecten in de vergetelheid raken.

Een bijzondere rol is gespeeld door de Universiteit Utrecht als opdrachtgever van veel gebouwen die verouderd vastgoed vervingen en de sterke groei van deze instelling accommodeerden. Maar liefst 5 gebouwen wonnen de Rietveldprijs. Het Universiteitsmuseum aan de Lange Nieuwstraat van Koen van Velzen was in 1997, de eerste, gevolgd door het Educatorium van Rem Koolhaas twee jaar later, door de Basketbar van NL Architects in 2003, de Universiteitsbibliotheek van Wiel Arets in 2005 en het Hijmans van de Berghgebouw van Erick van Egeraat in 2007. Het is opvallend dat van deze gebouwen alleen het museum ook de publieksprijs won.

Deze prijs die eerst in samenwerking met het Utrechts Nieuwsblad en later met RTV Utrecht wordt georganiseerd, stelt de inwoners van de stad in de gelegenheid hun voorkeur uit te spreken voor één van de door de jury genomineerde gebouwen. Deze voorkeur gaat vaak, maar niet uitsluitend, uit naar uitzonderlijke vormgeving. Bijvoorbeeld het kleinste huisje aan de Drift door Sluijmer en van Leeuwen in 2003, de Prins Clausbrug van Ben van Berkel in 2005 en de parkpergola in het Maximapark van West8 in 2015. Ook projecten die meer bescheiden zijn van vormgeving, maar een grote belevingswaarde hebben, zoals het ontwerp van de openbare ruimte in kantorenpark Rijnsweerd van Karin Daan in 1995, woonbuurt de Woerd in Leidsche Rijn van Mulleners en Mulleners in 2007 en zwembad de Kromme Rijn van Jeanne Dekkers in 2013, kunnen zich verheugen in publieke waardering. Utrechters kunnen terecht trots zijn op de toevoegingen aan hun stad en de Rietveldprijs geeft hun de gelegenheid daar uiting aan te geven.

Nu, 25 jaar na de eerste prijsuitreiking staan we opnieuw aan het eind van een majeure vastgoedcrisis. Anders dan toen is nu wel sprake van veel energie en enthousiasme om verder te bouwen aan een betere stad en durft men risico’s en een voorschot op de toekomst te nemen. Bewoners en bezoekers worden daar in het centrum van de stad op zichtbare en voelbare wijze aan herinnerd. De prijswinnaar van 2015, het muziekpaleis Tivoli-Vredenburg van Architectuurstudio Herman Herzberger, is een uitdrukking van dit herwonnen zelfvertrouwen.